FranciscusFranciscusIn Midden-Italië en vooral in Umbrië is Francesco een belangrijk fenomeen. In kerken, parken en op pleinen zijn beeltenissen van hem te vinden.
Deze
populaire heilige en zijn beweging van Minderbroeders
heeft dan ook in deze streek een belangrijke rol gespeeld. De meeste
Nederlanders kennen de persoon Franciscus niet goed. Dat is jammer,
want de feiten en verhalen uit zijn leven zijn fascinerend. Bijzonder
is ook dat er zoveel levensverhalen zijn verbeeld en er zoveel
plaatsen zijn waarvan bekend is dat hij daar is geweest. Dit spreekt zeker tot de verbeelding van de reiziger.
Daarom kort enkele feiten en verhalen over Franciscus. In de reisbeschrijving zal er per plaats nog meer worden ingegaan op de relatie met deze heilige. Ook zijn in de pagina “Praktische tips” een aantal titels genoemd van boeken en sites waar meer informatie te vinden is.
Franciscus werd waarschijnlijk in 1181 geboren, als zoon van een gegoede lakenkoopman in Assisi. Hij werd geboren toen zijn vader op handelsreis in Frankrijk verbleef. Zijn moeder noemde hem eerst Johannes (Giovanni), naar Johannes de Doper. Maar zijn vader maakte daar bij thuiskomst Francesco van: Fransmannetje, omdat hij wilde dat zijn zoon in zijn voetsporen de handel in Frankrijk tot nog grotere bloei zou brengen.
Hij groeide op tot een behoorlijk losbandige adolescent. Hij had zijn aandeel in menig feestje en was een graag geziene gast. Totdat de steden Assisi en Perugia met elkaar in conflict raakten en er een veldslag uitgevochten werd, waarin Assisi werd verpletterd en een groot deel van de mannen van Assisi gevangen werd genomen. In die tijd werden gevangenen ook benut als drukmiddel in onderhandelingen, waardoor het een jaar duurde voordat deze gijzelaars hun kerkers mochten verlaten. Het is bekend dat hij in de kerkers de moed er voor menigeen heeft ingehouden, maar deze periode van gevangenschap en de toenmalige chaos in de Italiaanse samenleving, hebben een grote invloed gehad op Francesco.
Hij had grote twijfels over de invulling van zijn leven; zijn vroegere leventje leverde hem niet meer de oude levensvreugde op. Het maakte hem ernstig ziek. Even dacht hij het gevonden te hebben door ridder te worden in het leger van Paus Innocentius. Maar al in Spoleto werd hij in een droom door een goddelijke stem teruggestuurd naar Assisi. Hij maakte daar contact met de armen en zelfs melaatsen, die buiten de stadsmuren geïsoleerd van de samenleving moesten zien te overleven. Hij zwierf veel in de buurt in de natuur en mediteerde vaak, bijvoorbeeld in het kapelletje van Damiano. Daar kreeg hij op een dag een boodschap: Help mij mijn huis te herstellen. Hij nam het letterlijk op en ging in het kapelletje aan de slag, het was inderdaad een bouwval in die tijd. Hij gaf alles op om deze taak te kunnen uitvoeren. Hij brak met zijn vader die deze levenskeuze niet kon waarderen en gaf hem zijn bezittingen (vooral kleding) terug. Hij ging bedelen om aan eten te komen. Twee medeburgers werden door zijn manier van leven aangetrokken en zo begon er een beweging, waarin het voorop stond om in armoede te leven en rond te trekken om vrede en bekering te preken: De Minderbroeders.
Na
korte tijd aangevuld met een vrouwelijke tak, die ontstond
nadat Chiara (Clara en haar Clarissen) zich aansloot. Hij heeft
vervolgens een groot deel van zijn leven gewijd aan inspanningen om als
kloosterorde door de paus erkend te worden. Hij was wars van regels,
maar was daardoor toch gedwongen een Regel op te stellen die voor zijn
orde moest gelden. 
Dat is “Il Poverello” uiteindelijk in 1223 gelukt.
Al tijdens zijn leven werden er op allerlei plaatsen kloosters gesticht
en groeide zijn orde. Hij was altijd met enkele broeders te voet
onderweg van de ene naar de andere plaats om de boodschap te
verkondigen en de contacten tussen de verschillende kluizenarijen en
kloosters te onderhouden. Bovendien moest hij geregeld contact
onderhouden
met bisschoppen en de paus.
Mede door zijn wel zeer Spartaanse levenswijze en door de staat van de wetenschap in die tijd, is hij de laatste tijd van zijn leven ziekelijk geweest. Op zijn laatste reizen liet hij toe dat hij op de rug van een ezel werd vervoerd. Hij is uiteindelijk bij Assisi bij het kerkje van Portiuncula op 3 oktober 1226 gestorven. Over dit kapelletje is een grote kathedraal gebouwd. De plaats heet nu Santa Maria degli Angeli.
Er bestaan veel verhalen over de speciale relatie van
Franciscus met de natuur.
We noemen er hier slechts enkele:
Gubbio en de wolf; De stad Gubbio werd enige tijd belaagd door
een wolf die in de buurt rondzwierf, die ook mensen aanviel. Ieder die
de stad uitging nam een wapen mee. En ging ook liever niet alleen, want
ook met wapen waren ze niet veilig bij die sterke en bloeddorstige
wolf. Franciscus had met de stad te doen en zocht de wolf op. Op
het moment dat de wolf wilde aanvallen, maakte Franciscus een
kruisteken
en riep hem bij zich. De wolf kwam als een lam bij hem liggen en
Franciscus sprak hem in naam van Christus vermanend toe, maar bood ook
een oplossing aan: als de wolf zich zou gaan gedragen, zouden de
inwoners van de stad zorgen dat hij te eten kreeg. In zijn preek wees
hij de bewoners er nog op dat God beproevingen als deze toeliet wanneer
er zondig werd geleefd in de stad.
Ieder beloofde beterschap en de wolf heeft nog twee jaar als een tam dier in en om de stad geleefd, goed verzorgd door haar inwoners.
 |  |  |
Vogels
Toen de berg La Verna aan Franciscus werd geschonken, liet hij eerst verkennen door een groepje medebroeders. Zij bouwden er ook de eerste houten hutjes. Toen hij La Verna voor het eerste bezocht werd hij gedurende de klim naar boven begroet door vrolijk gefluit van een zwerm vogels, waarvan verschillende op zijn schouders en handen kwamen zitten. Op die plek staat nu een kapelletje.
Tijdens de vastenperiode in La Verna wekte een valk hem elke
nacht net voor de metten. Hij vloog niet weg voordat Franciscus was
opgestaan.
In Bevangna zou hij een preek voor de vogels hebben gehouden, waarbij verschillende vogels dicht bij hem op de grond en op zijn hoofd en schouders kwamen zitten. In Alviano zou hij de zwaluwen (met succes) hebben gemaand tot stilte zodat de mensen zijn preek goed konden horen.
In een periode dat Franciscus ziek in San Damiano op bed lag, heeft hij het Zonnelied (of ook wel het lied der schepselen) gedicteerd. Hierin worden verschillende natuurverschijnselen bezongen en in persoonlijke relatie gebracht. Er is sprake van broeder zon, zuster maan, broeder wind en broeder vuur, zuster moeder aarde en zuster water.
4 oktober is vanwege zijn sterfdag gekozen als Dierendag.
Een lijfspreuk die hoort bij de franciscanen is Pace e Bene (of in het latijn: Pax et Bonum); dat vrij vertaald wil zeggen: Vrede en alle goeds. Dat is een mooie wens.
 |  |
In de praktijk heeft hij daar op een actieve wijze invulling aan gegeven:
Hij is tijdens de kruistochten, in 1219, naar Egypte getrokken om een poging te wagen deze te stoppen. Toen hij geen succes had bij de kruisridders, is hij door de linies heen in contact gekomen met de aanvoerder van de moslims: Melek el-Kamil, waarmee hij een langdurig en intensief contact heeft gehad. Hij heeft zijn beste gedaan de moslims te bekeren, maar dat mocht niet baten. Ook vanwege de hardvochtigheid van de christelijke kant, kon er op dat moment geen oplossing worden bereikt.
Tijdens een burgeroorlog in Arezzo was de toestand van de stad desastreus. Franciscus logeerde net buiten de stad toen hij boven de stad een troep duivels zag die de mensen tegen elkaar opzetten. Hij stuurde broeder Silvester op pad om de duivels te laten vertekken. Op bevel van Franciscus gebeurde dat en al snel kwam de rust in de stad terug en werden de wederzijdse rechten gerespecteerd.
Bekend is dat Franciscus meerdere langdurige vastenperiodes heeft ondergaan, waarbij hij in gebed/meditatie verzonken was en nauwelijks at.
Hij heeft bijvoorbeeld 40 dagen alleen op het Isola Maggiore (eiland in het meer van Trasimeno) geleefd, slapend op een steen, met maar een half brood bij zich. Hij had geluk dat God hem daar een waterbron liet vinden.
Bekend is ook dat hij in de Benedictijnen-kliuizenarij Camaldoli, in San Damiano, in delle Carceri en in La Verna (de laatste drie locaties vaak in een rotsspleet) heeft gekozen voor strenge vasten- en meditatieperiodes.
Hij ging daarin ver, ook voor zijn broeders. Een stenen huis was b.v. geen onderkomen voor een minderbroeder; liefst ging het om een spleet, of een bouwsel van takken, stro en leem. De eerste kluizenarijen (en daar kunt u onderweg enkele voorbeelden van zien) waren héél eenvoudig, eigenlijk was het nauwelijks meer dan het gebruik maken van hetgeen de natuur bood. Maar soms was Franciscus ook enkele dagen of zelfs weken alleen weg en sliep in holen, greppels of onder bomen.
In La Verna heeft hij na een diepe meditatie over een engel met 4 vleugels zijn stigmata ontvangen. Dit wil zeggen dat de wonden van Christus als gevolg van zijn kruisiging ook op het lichaam van Franciscus zichtbaar werden. Hij wilde hier geen speciale positie door krijgen en verborg zijn handen in zijn mouwen en had er vooral last van bij het lopen.
Kerststal in Greccio
Nadat zijn Regel door de paus was bevestigd, bracht Francesco
de kerstdagen door in Greccio. Hij was tijdens zijn reis naar het
Midden-Oosten ook in Jeruzalem en Bethlehem geweest en wilde de sfeer
van de geboorte van Jezus beeldend tot leven brengen. Broeder Giovanni
organiseerde voor hem een levende kerststal, met krib, os en ezel en
nodigde voor de kerstnacht alle minderbroeders en boerengezinnen uit de
omgeving uit, om samen met Francesco het kerstfeest te vieren. Met
kaarsen
en fakkels kwamen zij van heinde en verre zingend naar de berg van
Greccio. In de levende kerststal las hij het evangelie voor en leek het
de aanwezigen alsof Jezus opnieuw werd geboren. Deze gebeurtenis is de
aanleiding tot de viering van het katholieke kerstfeest zoals dat nog
steeds plaatsvindt.
Boven de plaats van de kribbe is een kerk gebouwd.
In deze tijd valt op dat Franciscus een heilige is die nog steeds tot de verbeelding spreekt. Het is een van de zeer weinige katholieke heiligen die b.v. in de New Age-beweging met waardering wordt beschreven. Een beeld bij de ingang van de Eremo dei Carceri (bij Assisi) spreekt ook boekdelen: Franciscus staat afgebeeld in een cirkel met daarin verwerkt de symbolen van de Hindoestaanse, de Boedistische, de Joodse, de Islamitische en de Christelijke traditie. Een universele religieuze boodschap dus.
